Yüklem nedir cümlede nasıl bulunur yüklemin özellikleri nelerdir?


Reklam



Yüklem nedir?-Cümlede yüklem nasıl bulunur?-Yüklemin özellikleri nelerdir?

Cümlede kip ve zaman bildirerek yargıyı ortaya koyan temel unsurdur. Tek başına cümle özelliği gösterir. Diğer öğeler yüklemin tamamlayıcı öğeleridir.

Cümlede yüklemi bulmak için herhangi bir öğeye soru soramayız. Onu çekimli durumda bulunan sözcüklerden anlarız.

Yüklem Örnekleri

“Biliyorum” sözü “bilmek” eyleminin şimdiki zamanla çekimlendiğini gösteriyor. Öyleyse yargı bildiriyor demektir. Dolayısıyla bir cümledir.

“Biraz önce gelen çocuk kapıcının kızıydı.”

cümlesindeki altı çizili söz isim tamlaması olduğundan;

“O eskiden yaramaz bir çocuktu.”

cümlesindeki altı çizili söz sıfat tamlaması olduğundan birbirinden ayrılmaz ve birlikte yüklem olur.

* Farklı bir kaynaktan Yüklem Nedir ?

Yüklemin Tanımı ve Özellikleri
İş kılış oluş hareket durum bildiren; haber veren; cümleyi bir yargıya bağlayan çekimli öğedir.

Araba kalabalığı şehri yaşanmaz hâle getirdi.

Şehri bu hâle getiren bir olumsuzluk da insanların birbirlerini sevip saymamalarıdır.

Yüklemin Özellikleri

– Cümlenin temel öğesidir. Cümle yargı bildiren bir söz; yüklem de yargıyı üstlenen öğe olduğuna göre yüklemsiz bir cümle olamaz.

Araba kalabalığı şehri yaşanmaz hâle ………?………… cümle değil
Şehri bu hâle getiren bir olumsuzluk da ……….?………… cümle değil

– Yüklem tek kelimeden de oluşabilir bir kelime grubundan da.

Yaşlılara saygı topumun geçmişine olan saygısını gösterir.
İnsanlar birbirlerinin hakkına riayet etmeliler.

– Cümle oluşturmaya yeterli olan tek öğe yüklemdir.
Öğretmenim.
Geliyorum.

– Diğer unsurlar yüklemin anlamını desteklemek üzere cümlede bulunur.

Yüklemin Yeri
– Türkçede asıl öğe en sonda bulunduğu yardımcı öğeler daha önce geldiği için Türkçe söz dizimine göre yüklem cümlenin en sonundadır. Bütün öğeler sıralanır sonra bunlarla hazırlanan haber veya yargı yükleme yüklenir.

Gökyüzünün başka rengi de varmış.
Yağız atlar kişnedi meşin kırbaç şakladı.

– Şiirde atasözlerinde ve günlük konuşma dilinde yüklem cümlenin sonunda değil de herhangi bir yerinde olabilir.

“Uzar gider bir sessizlik içinde
Bir uçtan bir uza Türkistan toprakları.”
Birden kapandı birbiri ardınca perdeler.
Sakla samanı gelir zamanı.

Yüklemin Türü

– Fiil cümlesinin yani iş oluş kılış hareket durum bildiren cümlelerin yüklemi çekimli bir fiildir. Bu fiil basit türemiş ya da birleşik olabilir.

Fiile ait zaman ve şahıs kavramları yüklemde ek hâlinde bulunur. Ayrıca öğe olarak da bulunabilir.

Bir ipte iki cambaz oynamaz. Hiçbir zaman
Yarın buraya gelecekler. Onlar

– İsim cümlesinin yani iş oluş kılış hareket durum bildirmeyen cümlelerin yüklemi de ek-fiille çekimlenmiş bir isimdir. Bu isim soylu herhangi bir kelime (sıfat zamir zarf edat) olabilir.

Ben bir Türküm; dinim cinsim uludur.
Yeniden doğmuş gibiyim.
Tabiattaki en iç açıcı renk yeşildir.
Çık hızlısın.

* Bu ek-fiiller bazen düşebilir.
İçimde en güzel duygular saklı.

* Ek-fiile ait zaman ve şahıs kavramları yüklemde ek hâlinde bulunur. Ayrıca öğe olarak da bulunabilir.
Gökyüzünün başka rengi de varmış.

Yüklemin Sayısı

Bir cümlede birden fazla özne zarf tümleci dolaylı tümleç nesne bulunabilir ama yüklem tektir. Bir söz dizisi içindeki yüklem sayısı cümle sayısını gösterir.

“Yağız atlar kişnedi meşin kırbaç şakladı
Bir dakika araba yerinde durakladı.”
“Yol onun varlık onun
Gerisi hep angarya.”

Yüklemdeki Kelime Sayısı

Yüklem tek kelimeden oluşabileceği gibi bir kelime grubu da olabilir.

Bin yıldan uzun bir gecenin bestesidir / bu.
Bin yıl sürecek zannedilen kar sesidir / bu.
Dönülmez akşamın ufkundayız.
Güzel yüzü geniş bir gülümseyişle / ışıl ışıldı.

Yüklemsiz Cümleler

– Yüklemi söylenmeyen cümlelere eksiltili (kesik) cümle denir. Yüklemin söylenmemiş olması cümlenin anlamında eksiklik meydana getirmez. Dinleyici ya da okuyucu cümlenin söylenmemiş kısmını ya kendisi tamamlar ya da zaten bilinmektedir.

Kıratın yanında duran ya huyundan ya suyundan.
Az veren candan çok verev maldan.
Dalgalandığın yerde ne korku ne keder.

“Seni istikbal için önce gelmek cihana
Ve başkasından almak sonra geliş müjdeni
Bir nefes dinlenmeden yıllarca koşmak sana
Aramak her tarafta bulmamak asla seni. (Han Duvarları)

* Bazı kesik cümleler önceki cümlenin yardımıyla tamamlanır.
Bilmiyorum aradan ne kadar zaman geçti. Belki altı ay… Belki bir yıl.
Buralarda hiç yol yoktur. Hatta keçi yolu bile…

¦Nerede çalışıyordun?
¦Türk Dil Kurumunda. (çalışıyorum)

¦Kardeşin kaçıncı sınıfta okuyor?
¦İkinci sınıfta


Reklam



Bir önceki yazımız olan 1. Dünya Savaşında işgal edilen yerlerin haritası başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars (1 Kişi, Ortalama 5 Üzerinden 5,00 )
Loading ... Loading ...

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>